[doubt]

Uzun zamandır bu konuyla ilgili yazmayı düşünüyordum ama gerek zaman sıkıntısı gerekse konunun hızlı akması nedeniyle ancak yazabiliyorum.
Kısaca özetleyecek olursak; freelance çalışmanın getirdiği sorunlar ve bunların nasıl çözüleceğine dair fikir yürütmeleri olmuş. Öncelikle sorun olarak ileri sürülen şey nedir? Fiyatların düşük olması, yeterince ciddiye alınmama ve müşteri ile ilişkilerde yaşanan problemler. Bunun çözümü için ise birincisi ortak hareket etme, ikincisi ise şirket gibi davranma ya da şirket kurma fikri ileri sürülmüş. İkinci seçenek doğrudan soruyu gereksiz kıldığı için anlamsız. Yani şirket kurarak freelance çalışma hayatında karşılaşılan bir sorunu çözmüş olamayız en fazla kişisel sorunumuzu çözmüş oluruz. Diğer seçenek olan, ortak hareket etme fikrine gelince de bu hiçbir şekilde iş yapacağımız bir müşterimizin siteyi yeğenine yaptırmasına ya da daha ucuz yapacam benim sizle bir işim olmaz diyecek kişiye karşı bir çözüm olamaz. Kaldı ki çok daha önceleri de şirket kuralım tarzında yaklaşımlar olmuştu ve bir sonuç alındığını görmedim. Kaldı ki yılların arkadaşlığı ile kurulan ortaklık ve ticari ilişkileri yürütmek bile kolay olmuyorken sanal olarak iletişim halinde olan bir ortaklığın sağlıklı yürüyeceğini düşünmek fazlasıyla pembe bakmaktır bana göre. Ek olarak şirket olayı işe başladığımdan beri bana itici gelen bir kavram. İşimi yapar paramı alırım. Vergisiyle v.s işleri uğraşacak birisi değilim.
Şu anki durum ise sadece bizim sektör için değil bütün sektörler için geçerlidir. Kimisi iyi hizmet verir yüksek fiyata çalışır, ilişkileri ve kendi müşterisi oluşmuştur bu çizgide. Bazıları aynı ürünü daha ucuza maleder ve onun da kendine göre müşteri kitlesi vardır. Yani 50 dolara web sitesi yapan çocuğa bu işi yapamazsın deme hakkın yoktur, onun da müşterisi olacaktır ve kendi seçimidir. Önemli olan senin neyi ne kadara yaptığındır. Eğer yeterince iyi yapıyorsan mutlaka bir şekilde bunun karşılığını bulursun. Yaşanan sorunlar ise tamamiyle içinde yaşadığımız ülkenin ekonomisi ile ilgilidir. Sen bir site yapar belki karşılığında paranı alamayabilirsin. Bir başkası bir kamyon mal satar aldığı çek karşılıksız çıkar. Bu konuda işini sağlam yapmaktır önemli olan. Müşteri itiraz ediyorsa yapmayacaksın ya da bu riski göze alacaksın. Biz 1000 kişi bir araya gelelim yine o gider 1001. kişiye yaptırır bu işi. Verdiği paranın karşılığını alamayınca bir dahaki sefere bir kez daha düşünür yeğenine yaptırırken. Kaldı ki şirket kurduğumuzu farzedelim, 100 dolara web sitesi yapan şirketler yok mu ki bu sorunu çözebilsin.
Özetle bu sorunu çözmek tamamen kişinin kendi yapabildikleri ve atacakları adımla ilgili. Ben freelance değil de bir şirkette çalışıyorum. Ve zaman zaman freelance işlerim de oluyor. İlk başlarda benim istediğim değil de müşterinin vereceği fiyata çalışıyordum. Ancak zaten yoğun olan iş sürecim var ve bunun dışındaki zamanımı da benim belirlemediğim bir fiyata çalışmak son derece yıpratıcı olduğunu farkettim. Bundan sonrası için benim istediğim fiyata yapacağım veya hiç yapmayacağım.
Öte yandan hükümete baskı yapabilecek bir noktanın yakınında dahi olduğumuzu düşünmüyorum.
Son olarak toplantı ile ilgili söyleyeceğim; burada herkes birbirinin yazdıklarını okur ve böyle bir konuda paylaşım daha sağlıklı olur. Toplantılar genelde ikili üçlü diyalogların dışına çıkamaz. Ancak yakın zamanda bir çay toplantısı da hiç fena olmaz.

Yoğun bir mesai sırasında alacele yazdım. Umarım yeterince ifade edebilmişimdir düşüncelrimi...

[heady]

Bu toplantı fikri ile ilgili bir iki düşüncemi yazmam gerektiğini hissediyorum. Öncelikle bu toplantından mucize bir fikir/sonuç çıkmayacak. Benim önemsediğim konu freelance çalışan tasarımcı/programcıların yakınlaşmaları/yardımlaşmaları veya paslaşmaları şeklindeki bir oluşuma bir şekilde adım atmak (çünkü bizde -kasdettiğim burası değil- bir de dedikodu çarkı döner... komiktir bu, zira kendine güvensiz insanlar dedikodu yapar veya karşısındakinin -rakip olarak gördüğü insanın) kuyusunu kazmaya çalışır).

Fiyatları belirleyici bir kurumun yaratılması zaten çok uzun soluklu ve sonucu kolay alınamayacak bir çalışma. Bunun yerine freelancerlar (en azından bu işi ciddiye alanlar) birbirleriyle iletişime geçip fiyatlamalar konusunda bir zemin hazırlayabilirler ve bir güven ve paylaşım ortamı yaratılabilirse birincil şikayet olan "düşük fiyat" olayı için kapalı bir topluluk oluşturulabilir. Bu tür bir oluşumun bir çok faydası var. Buraya yazmak gereksiz. Bizim toplum olarak en büyük sorunumuz paranoyaklık derecesindeki güvensizliğimiz (ki bunun bir sonuçlarından biri paylaşımsızlıktır -bu da detaylı bir konu) ve duygusallıktan (Türk toplum yapısı budur) kaynaklanan ani tepki veya ani karar verme sonucunda ortaya çıkan iletişimsizlik. Bana göre burada amaç direkt fiyatları nasıl ayarlayacağız değil, birbirimize nasıl destek oluruz ve bu destekle nasıl sinerji yaratırız sorusunu cavaplayabilmektir. Sinerji yaratabilmek zorlukları uzun vadede daha rahat göğüsleme gücünü oluşturur.

Önemli olan işi ciddiye almak, halaoğlu-teyzekızı gibi detayların bizleri ilgilendirmediği gerçeğinin altını çizmektir. Bizim sorunumuz işi ucuza çıkarmaya çalışanlar değil, konu hakkında yeterli bilgisi olmayan ama faaliyet alanımıza giren çalışmaları ciddiye alan potansiyel müşterilerin bu tarz (profesyonel olmayan akraba/arkadaş tasarımlarından bahsediyorum) yaklaşımlarla haksızlığa uğramalarını önlemeye çalışmaktır. İsteyen istediği işi arkadaşının kayınbiraderinin kızkardeşinin sınıf arkadaşına yaptırabilir. Eğer yaptıracağı çalışmayı ciddiye alıyorsa ikinci bir sefer daha ciddi bir yaklaşımda bulunacaktır (ve rastladığımız yerde bu tip kişileri -tasarımcıyı kötülemeden- bilgilendirmek ise bizlerin doğal görevidir), ama olay sadece ucuza bu "detay"ı da halletmek ise bu zaten bizlerin işi değil; aksine "sınıf arkadaşı"nın işi (o insana kızmak anlamsız, bu tür bir işle belki harçlığını çıkarıyor. o müşteri zaten bizim hedef kitlemiz değil).

[yunus::t]

@heady çok iyi özetlemiş gitmemiz gereken noktayı...

şirketleşme zaten mümkün değil, pek çok nedenden dolayı...
ancak genel kuralların belirleneceği belki çeşitli minimum ve maksimumların ortaya döküleceği (fiyat olabilir..)

esnaf loncasına çıkıyor işin ucu anlayacağınız,
herkesin kabul edilmediği, belli kurallar çerçevesinde hareket eden, paslaşan, birbirini kollayan bir grup...

bence böyle bir organizasyon gerçekleştirilebilir,

yapılan işlere ve kendi sitelerimizede küçük bir işaret(sembol - logo vs.vs.) konur...

ne zamandır türk web profesyonellerinin oluşturacağı bir grup fikri zaten aklımdaydı, bu iş oraya doğru gidiyor bence...

geçenlerde polonyalı ve portekizli elemanların çeşitli siteleriyle karşılaştım, birbirlerini acaip kolluyorlar...

[tasarcık]

Bülent İnce: "Son olarak toplantı ile ilgili söyleyeceğim; burada herkes birbirinin yazdıklarını okur ve böyle bir konuda paylaşım daha sağlıklı olur. Toplantılar genelde ikili üçlü diyalogların dışına çıkamaz. Ancak yakın zamanda bir çay toplantısı da hiç fena olmaz."

Çay toplantısında kaçlı diyalog olacak? Yoksa orada da herkes birbirinin yazdıklarını mı okuyacak?

[Kuen]

Bende yaklaşık 4-5 yıldır bu konu ile meşgulüm fakat gerekli özeni gösterememem ve araya askerliğin girmesi ile freelance olarak piyasaya girme sürem uzadı. Neyseki askerliğimin bitmesi ile yaklaşık 6 aydır Bir firmada sabit maaşlı çalışıp hafta sonu ve akşamları proje bazında maaşlı çalışıyorum, eğer bir toplantı olacak ise benimde adımın listede geçmesini isterim.

Size bu konu ile olmasada yaşadım bir tecrübeden bahsetmek istiyorum.
Askerliğini yapan arkadaşlar bilir en azından %90'ı bilir. Askerde tertipcilik (devrecilik vs.) vardır, belli kuralları vardır ve herkez buna uymak zorundadır. Uymayanlar içinde geniş çözüm yöntemleri vardır.

Tertipcilikte en önemlisi bir birini kollamaktır, ve tertipciliğin olduğu her birlikte huzur adalet vardır. Kısa vadede anlaşılması zordur fakat uzun vadede böyledir.
(İki söz var.
Uğur mumcunun: bilgi sahibi olunmadan fikir sahibi olunamaz.
2.kimin olduğunu bilmiyorum: insanlara alabileceği kadar bilgi veriniz.

piyasaya yeni girmiş bilgi düzeyi az olan kişiler'ide düşünmek gerekiyor onlarda bi yerden başlamak zorundalar ama bilgisi dahilinde işler yapabilirler iş almak için fiyatı karşı tarafın istediği kadar aşşağıya çekebilirler, burda asıl mesele freelance olarak iş yapan arkadaşların bu seviyedeki kişileri bilgilendirmelidir.Önce kendi düzeyindeki kişileri bir araya toplayıp kendi yaptığı işleri belli stantartlara oturtmalıdırlar (ki şuan forumda bu tartışılıyor) sonrada fiyatı aşşağı çeken unsurlar için önlemler almalıdırlar soruna yönelik çözümler üretilmelidir tam sonuç çıkmayabilir ama sonuç tatmin edici düzeye gelebilir.)


Bu örneği neden verdim bence örgütlenen birbirini kollayan her ortamda adelet,başarı, sözünü geçirme,istediğini almabilmeyi başarır. Fiyat politikaları belirlenirkende örgütlenilmelidir, aradan mutlaka oyun bozanlar çıkar onlar için bişe yapılamaz ama amacınızı gerçekleştirebilirsiniz . Biraz garip oldu ama bende dernek veya her hangi bi platformda birbirini kollayan freelance iş yapan arkadaşları görmek isterim doğrusu.
sonuçta yapılanlar hepimizin çıkarına olur.

birde bi arkadaşımızın yazdığı ajans ile freelance arasındaki fiyatların sürekli birbirini aşşağıya çektiği fikrine tamamen katılıyorum. Fiyatlar belirlenirken ajansların giderleri göz önüne alınmalı freelance olarak çalışan kişilerde bu fiyatlara göre fiyat belirlemeliki örnekteki sorun oluşup sürekli fiyatlar karşılıkla aşşağıya inmemesi sağlanmalıdır.


şuan bildiğim kadarı ile türkiyede 1.5 milyon internet kullanıcısı var bu sayı yaklaşık 5 yıl içinde benim tahminlerime göre 8-10 milyon olacaktır, pazar büyüyecektir, bugün oluşturulacak standartlar çok faydalı olacaktır eğer oluşturalabilirse, çoğu kişi bilinçli şekilde fiyat belirleyip istediği zaman rest çekecektir

vakit yoktu dağıldı biraz idare edin lütfen

[doubt]

re: tasarcık

daha önceki forum toplantıların tadında bir toplantı olur...

[tasarcık]

Bülent İnce:
"daha önceki forum toplantıların tadında bir toplantı olur..." ne demek?

Ben mi size kötü bişey söyledim? siz mii bana kötü bişey söylemeye çalışıyosunuz? yoksa ben mi alınganlık yapıyorum? Ya da ne?

[enemy]

@tasarcik, @bulent ince: "Daha onceki forum toplantilarinda oldugu uzere, makara tukara yapilir. Eglenilir, tanisilir, gezilir, tozulur." demek istedi. Tabi, dileyen oradan koyu sohbetlere dalabilir. Sartlanmamak gerekir bunu cozmeye yada, onemli bir mesele konusacagiz modlarina girmemek gerekir. 5 cayi diyelim. Dedikodu yapacaksiniz toplanirsaniz.

- - - -

Yine forumun bir kosesinde yazmistim ama, bu konunun devami niteliginde olsun diye tekrar birkac onemli noktada kendi yorumlarimi yapmak istiyorum.

Turkiye'de bildiginiz gibi, atik site diye tabir edebilecegimiz, gunumuz mimarisinin hicbir izini tasimayan siteler oldukca populer ve, fiyatin dusmesindeki sebeplerin basinda da bu geliyor. Fiyat verdiginiz vakit, "Abi, bizim bir rakim firma var. Ben sordurttum, Xmilyona yaptirmislar. Bizimki niye bu kadar pahali olacak?" diye soru yoneltiyorlar. Rakip firmanin sitesine baktiginiz vakit, size soylenen fiyat ile zaten kafanizda belirmis olan sablonu dogruluyorsunuz. Bunu birtek bilisim sektoru icin dusunmeyiniz. Tekstilde, Gida, Elektronik ve suan adi aklima gelmeyen bircok sektorde ucuz iscilik ile ortaya cikarilan mallar var. Sahsen, suandaki siteleri ilk adim olarak nitelendirmekte fayda var. Adam 5 sene boyunca hic site yaptirmayacak diye birsey yok... Bilakis, bu kadar hizla degisen ve yenilenen, hizini takip edemedigimiz bu sektorde, ihtiyaclari kaldiramayan her site, tekrardan "daha bilincli olarak" yapilmasi uzere, ilgili kisilerle irtibata gecilip, yenilenecektir. Bu, onceki postlarda dile getirmedim. Cunku, herkes bunun bilincinde diye dusunmustum. Neyse.

Fiyatlandirma konusu gercekten cok zor. Bunu sadece freelance calisanlarin, ucuz siteler yuzunden kazanclarinin dusmesi olarak nitelendirmeyin. Tahsilinizle bagdasir maas aldiginiza inaniyormusunuz? Inaniyorsunuz diyelim. Bugun isi birakacak olsaniz, sizden daha az bir maasa isinizi kabul edecek kac kisi var biliyormusunuz? Turkiye'deki Romen istilasini unutmayiniz. Suan bile 150milyona konfeksiyonlarda calisan Romenler biliyorum. @bulent ince'nin dedigi gibi, bu konu tamamen o ulke ekonomisi ile ilgili birsey.

Yukarida, bir arkadasin verdigi ornegi okuduktan sonra, ufak bir fikra geldi aklima. "Cehennem meger cukurlardan olusuyormus ve, her bir cukura bir ulkenin insanlari tikiliyormus. Her cukurun basinda da bir Zebani, nobetteymis. Cukurun icindeki insanlar, cikmaya calistikca, Zebanilar kafalarina ellerindeki sopalarla vurup asagiya dusuruyormus. Onlar cikmaya calisiyor, Zebanlari vuruyor, derken; bir ulkenin mensubu muhterem Turk cukurunda hicbir Zebaninin olmadigini gormus. Zebaniye:

- Dur! Vurma... demis ve devam etmis. Bizim basimizda sizler varsinizda, neden Turklerin cukurunda Zebani yok? diye sormus,

Zebani'de: Izle! demis.

Adam birde bakmis ki, Turklerden birisi tam kafayi cikarirken, arkadan bir baska Turk tutup bunu geriye cekiyor.

Yani, aslinda burada kuyu insanlarin birbirlerine celme takmalari. Nasil asilir bu, bu sartlarda? Asilmasi zor. Ama imkansiz degil. Bir topluluk olsaniz, ne yapabilirsiniz? Kimin ilgisini cekmeyi planliyorsunuz? Dunya'da ilk key, bir freelance tasarimci/programci'nin hayati dramatize edilerek ekrana gelir herhalde. Hicbir sekilde organize olmayi beceremeyen bir ulke(secimlerde buna dahil), 40-50 tane freelance bilisimcisi organize olacak. En buyuk organizasyon bence nedir biliyormusunuz? "X tane site geri cevirdim. 200$a sitemi yapilir yahu?" lafini, burada herkes soylerse, bu is tamamdir. Ama yapamiyoruz iste. Kim kime neden kizabilir? Sartlar kotu. Bir sekilde, az veya cok kazanmak zorundasiniz(zorundayiz). Insan kendinden ornek vermez ama, 1,250 maas aliyorum. Yaptigim isi, 600-700m ayliga yapacak bir dolu insan var. Kac zamandir yurtdisindayim, hala param bankaya gununde ve temiz olarak yatirilir. Ben memnunum, o memnun. Ajans falanda degil. Ve, samimi konusmak gerekirse, etrafta bircok sirket var boyle. Eleman ariyor, buluyor ve buldugu elemandan verim alamiyor. Sucu herzamanda karsidaki insana atmamak gerekiyor. Is yapamiyorsak, bir problemimiz var demektir. Kendimizdeki problemi bulmali ve cozmeliyiz.

Yurtdisina cikmadan once, forumdan bir arkadasa 2-3 defa is paslayacaktim. web ile ilgilenmememe ragmen, webi o kadar sevmememe ragmen bir sekilde beni buluyorlar ve, "Yapalim" diyorlar. Ama her zaman sartlarim uygun olmadigi icin, bu isleri alamadim. Almis olsaydim, iyi olurdu ya, o ayri konu. Burada da bir diger onemli yan baslik, freelance'in en onemli hususlarindan biri olan "Kendini ne kadar iyi pazarlayabiliyorsun?"a geliyor. Iyi is cikariyorsan(iyi is cikarmissan), is yaptigin cevren kaliteni bilerek sana o tarz insanlari gonderecektir. Yada, o kisi icin bu problemler yasanmayacak. Ki, yorumlarini yazan arkadaslar icerisinde "is yaptigini soyleyenlerin tamami" boyle problemlerle ugrasmayacak kadar is potansiyellerinin yerinde oldugunu soyluyorlar. Nitekim, referanslarindan da belli oluyor. Ben o yuzden dedim ya "Boylesine iyi olan kisiler aramizda varken, onlarin buraya yazacaklari yorumlardan alinacak feyizler insanlarin gidecekleri yolda bir isik olacaktir." diye.

--- -- -

Herseyden ve herseyden onemlisi;

Oncelikle insanlarin doymasi lazim. Doymalari ve, vakitlerinin degerini ogrenmeleri lazim. Sizin oldugu kadar, dusuk ucretlere site yapan insanlarda etraftaki durgunlugun ve is alamamanin sikintisini yasiyorlardir. Isin sonu birgun ogrenmeye ve proje gelistirmeye gelecek. Gun o gun oldugunda, herkes zamaninin ve standartlarinin gerektirdigi parayi isteyecek. Belki yakindir, belki uzak. Bilemeyiz bunu... Ama, yine forumun bir kosesindeki postumda dedigim gibi, "Olabilecek en sacma sey, bu sektorde olupta ac kalacagini dusunmektir." Bu sektorun ozunde yenilenmek var. Yenilenmeye bayilan bir sektor bu... Kesinlikle eski olmaya tahammulu yok. Buna webde dahil.

- - -

Konular arasi gecisler yapiyorum, ozur dilerim;

@tasarcik:

Çoğunuz yaşınız itibariyle bu ülkede çok şanssız zamanlara rastgeldiniz ama ben bu memleketin güzel şeyler de yapabildiği zamanları hatırlayan bir kuşaktan geliyorum ve bunun olabileceğine inanıyorum...

Bahsettigin devirler 97-99 arasi ise, o devirler ise gore cok yuksek fiyatlarin dondugu ve, kalitenin yerlerde surundugu devirlerin basinda geliyor. 93 yilinda yasallasip, 94 yilinda (o zamanin rahatligiyla) rahat bicimde kullanilan bir Turk internetinin 3 sene sonra tam anlamiyla kalifiye isler cikarabiliyor olmasini iddia etmek, hayalcilik olur.

Bakiniz, yuksek miktarda rusvetin dondugu, adam kollamacaligin had safhada oldugu, tanidigin yoksa surunursunculugun kol gezdigi, "calabiliyorsan iscilikten, calamiyorsan insan gucunden cal", emege saygisizlik, kolay yoldan para kazanma ve bircok illegal dusunce/davranisin varoldugu, Turk Ticaret sahnesinde, bilgi ve becerimiz dahilinde is yapmaya calisiyoruz.

[heady]

(@enemy'nin üstteki mesajı içinde)

@tasarcik:

Çoğunuz yaşınız itibariyle bu ülkede çok şanssız zamanlara rastgeldiniz ama ben bu memleketin güzel şeyler de yapabildiği zamanları hatırlayan bir kuşaktan geliyorum ve bunun olabileceğine inanıyorum...

Bahsettigin devirler 97-99 arasi ise, o devirler ise gore cok yuksek fiyatlarin dondugu ve, kalitenin yerlerde surundugu devirlerin basinda geliyor. 93 yilinda yasallasip, 94 yilinda (o zamanin rahatligiyla) rahat bicimde kullanilan bir Turk internetinin 3 sene sonra tam anlamiyla kalifiye isler cikarabiliyor olmasini iddia etmek, hayalcilik olur.

@enemy, bu ülkede başka güzel şeyler de yapılıyordu. İnsanlar en azından bu derce kıl, paranoyak, bencil, vurdumduymaz değildi. Belirli bir konu üzerinde konuşurken bile fikirleri, düşünceleri hayata yaymayı becerebildiğimiz zaman gözümüz daha geniş bir perspektif algılayacaktır. Aksi taktirde detaylarda boğuluruz.

Kendinizi rahat bırakın Konunun özü hayatın kendisinde saklı zaten: Paylaşım. Önemli olan insanların bu yaklaşımı dürüstçe benimseyip benimsemeyecekleri. Her sistemde arıza olur. Yanlışlar yapılmazsa doğruları öğrenemeyiz. Sadece konuşarak da çözüme ulaşamayız. "Tamam yardımlaşıp, paylaşalım" diyip de herkes yine bildiğini okur yerinde oturursa başlanması umut edilen noktaya bile varılması hayal olur. Faaliyet alanımız eskisi gibi sadece Türkiye değil. Aynı sorun Türkiye dışında da var, yoksa daha önce bahsi geçen Türkiye dışındaki bu üzerinde yazışmaya çalıştığımız oluşumlar olmazdı değil mi? O yüzden "Türkiye gerçeği" gibi içinde bulunduğumuz kendi gerçeğimizde sıkışıp kalmayalım.

Ben az kazanmayı göze alarak 500 doların altında hiç bir işi kabul etmiyorum; referanssız bana gelen işleri almıyorum (bu benim seçimim); Bu rakam faturadaki rakam değil... üzerine kurumlar/gelirvergisini ekleyerek +KDV fiyatı veriyorum (çünkü ben tasarımdan 500dolar almayı hedeflemişim); iyi iş yaptığım değil müşteri beğenene kadar uğraşacağım garantisini veriyorum (müşteri beğenmezse gider -bu da diğer kişisel seçimim); referans sistemimin bir amacı pazarlık mekanizmasını yok etmekti ve yok oldu. Tuzum kuru falan değil, bu işe başlamadan önce 3 kriz üstüste geçirdim... ve ciddi bir para kaybettim. Zemini de gördüm, bulutu da. Aynı zamanda seçimlerimin geleceği oluşturduğunu da gördüm. Üçkağıtçı tipleri, emeğin üzerine yatmak isteyen aklıevveleri, emek üzerine pazarlık etmeyi mal alırken pazarlık etmekle aynı kefeye koyanları gördüm. Pazarlık payı bırakıp fiyatı kendi istediğim fiyata düşürüp müşterinin kendini iyi hissetmesini sağlayabilirdim. Yapmadım. Önemli olan benim kendimi iyi hissetmemdi, yoksa müşteriyi memnun etme sorunum başgösterebiliyordu. Ben süpper bir tasarımcı değilim ama yaptıklarımı beğenenler var; iyi yaptığım için değil, ufak hesaplar yapmadığım için. Madalya falan istemiyorum: tek istediğim insanlarla işin yanında iyi ilişkiler kurmak. Benim anahtarım da budur. Bu işi yapmaya karar verdiğimde arkadaşlarıma haber verdim "ben artık tasarım işi yapıyorum aklınızda bulunsun diye"... sırf portföy olabilsin diye bedava site yapma olayını göze aldım. Bu sıralarda bir sohbet ortamında o arkadaşlarımdan biri "bizim şirketin (genel müdürü olduğu şirketin) web sitesini sen yap o zaman" dedi (bedava)... sevindim. Ardından ekledi: "mail adresime referanslarını gönderebilir misin?"... Bir daha da ona konuyu açmadım ama kendime bir söz verdim bir gün mutlaka benden ikinci defa iş isteme şanssızlığına uğrayacaklar olacak, o zaman onlara yine aynı güvenceyi (beğenene kadar olayı) fakat olması gereken fiyatı söyleyecektim. Ve oldu. 2 yıl sonra aynı kişi bana "işler nasıl gidiyor" geyiğini sorduğunda sadece ve sadece bir referansımı söylemem bana 2 şirketin işini birden vermesine yetti. Bu sefer fiyat ve ödeme farklıydı (standart bir tanıtım sitesinden bahsediyorum). Sesini bile çıkarmadı. Bahsettiğim referansı ben tırmalayarak elde etmedim. Bana, sadece bir tane banner tasarımımı görünce tasarım teklifi getirdiler. Bu da Garanti Bankası'dır (öyle çok önemli bir şey yapmıyorum ama teklif etmeleri bana yeter, ben daha 2 yıllığım). Süper bir tasarımcı değilim ama şu anda yaptığım şeyi seviyorum. Beni aşan proje olduğunda sevdiğim, güvendiğim, arkamdan iş çevirmeyeceklerini bildiğim arkadaşlarım var, onlarla paylaşıyorum. Beraber kazanıyoruz. Zaten projede onlardan biri oluyorsa işin değeri artıyor. İlk başta yüksek fiyatlar çekemeyeceğimiz için dürüstçe şuna karar verdik: bir süre projede kaç kişi olursa olsun kazançta eşit bölüşüm yapacağız. İşler böyle böyle büyür. Zamanı geldiğinde bu durum herkesin lehine değişecek. Büyük paraları tek başınıza kazanamazsınız... 1+1=2 ...

İnsanın güvenebileceği, paylaşabileceği iş arkadaşlarının olması güzeldir; ve imkansız değil. Para hırsı olandan ne kendisine ne de çevresine hayır gelmez. Şu anda bu alanda Türkiye'de gözlemlediğim şu: "Deveye sormuşlar neden boynun eğri diye, nerem doğru ki demiş"... biz bunu şununla değiştirebiliriz: "Kurda sormuşlar neden ensen kalın? Kendi işimi kendim yaparım demiş"... Oturup konuşmanın yanında harekete geçmeyip eğri boyunlu, dayanıklı, kinci bir deve sürüsü mü yoksa ensesi kalın, işini görmek için harekete geçmiş, çok iyi saldırı stratejisi yapan bir kurt sürüsü mü olmak istiyoruz? Cevabı bizim elimizde. Ben bu tür bir oluşumu zaten başlatmış durumdayım... hızlı gitmeyecek ama sonunda olacak! Burada niye olmasın??? Bana geçerli bir sebep gösteren olursa derhal sesimi keseceğim. Bahane değil sebepler yönlendirmeli bizi.

[gravity]

Fiyatlar düşüyor fiyatlar düşüyor... İki mesajda bir tekrarlanan bu. Peki şu adresi bir inceleyin. Bu site bizim bahsettiğimiz ünlü "97-99" senesi mahsüllerinden ve benim o dönem çalıştığım bir şirket tarafından yapıldı.

site için alınan para tam $3100

Bu bence müşteri kazıklamaktır... Fiyatların bu dönemdeki seviyesine inmesinde (100-200 dolarlara iş yapan amcaoğullarından ya da uyanık büyükpatronlardan bahsetmiyorum onları geçin bir kalem) tasarımcı sayısının artması, kaynakların azalması vs. gibi etkenlerin yanında işverenlerin makul rakamların farkına varmaları da bir etkendir.

Madem freelance tasarım ücretlerinden açılan bir başlıktayız, bir de bu yönden bakın 97-99 dönemine...