[kuduk]

Adalet şahıs ve ona ait olan hak ve malların korunmasını sağlamakta. Haklar ve hürriyet arasındaki dengenin de aşıldığı gündemde sıklıkla yer alan bir konudur.

Günümüzde patentin devlet tarafından icadın korunmasına yönelik niteliğinden çok, patent sahibinin tekelciliği olarak uygulamada olması evrensel anlamda paylaşımı ve Dünya refahını tehdit etmektedir. Dünya'nın toplam nüfusunun yarıdan fazla halen mutlu azınlık tarafından zehirlenmiş suyu arıtamadığı için içme suyuna sahip değildir.

Hukuğun bir çok hükmü zaman aşımı ile birlikte değerlendirilirken fikri haklar sonsuza kadar korunmaktadır. Elbette bu durum müteşebbisi cesaretlendirmekte ve korumakta. Ancak uygulama tüketicinin ve hatta insan medeniyetnin aleyhine dönmüştür.

Temel olarak bu patent mevzuna eleştirim iki formda kendini göstermekte:

Birincisi: Bir ürünün patenti ürünün nihai ticari şeklini korumak üzere verilmelidir. Ancak ilgili kanun ve uygulamalar reengineering faaliyetleri de dahil olmak üzere üründen farklı bir şekilde yararlanmayı imkansız hale getirmekte.

Bir örnek ile açıklayacak olursak, Laco***'tan bir kazak almış olalım.

• Bu ürüne sahip olduğumuz için kendi metodlarımı kullanarak ürünü sökebilmeliyim
• Sökerken kullanmış olduğu düğümleme ve ilmik tekniği öğrenebilmeliyim
• Hatta bu kazağı ipine ayrıştırarak ipleri ile yeni bir kazak elde edebilmeliyim
• Ya da ipin eğrilme şeklini öğrenip kendim de aynı şekilde ip eğirebilmeliyim

Bir tüketici olarak doğrudan fabrikasında ürünü ele geçirmediğim sürece ürünün tüm bileşenleri ile haklarının bana ait olası gerekir. Bunun yanında Laco*** isterse ip eğirme tekniğini veya uygulamalarını ayrıca da satışa çıkarabilir. Ya da pazarlayabilir.

İkincisi: Hiç bir hak sonsuza kadar korunamaz. Tüm hakların belirli bir zaman aşımı vardır. Adam katil hatta seri katil. Bu durumda bile cezası zaman aşımına uğruyor.Ya da devlet arizisini veya özel mülkü çeviriyorsunuz. 20 yıl boyunca vergisini veriyorsunuz. Mülkiyeti size geçiyor.

İnsan ömrünün ortalama olarak 70 yıl olduğunu kabul edelim. Patent uygulamaları ben öldükten hatta çocuklarım öldükten sonra bile şu an kullanmakta olduğum işletim sisteminin ya da kelime işlemcinin patent haklarını ilgili geliştiriciye adamış durumda.

Bana kalırsa medeniyeti ileri götürmek üzere her ne olursa olsun patent süresi 5 yılı aşmamalıdır.

Bay** firması 120 yıl önce bulduğu Aspi*** ürünü üzerindeki tekelciliği ile piyasanın sahibi. Kanser ilaçlarında durum daha da kötü 30 yıl önce bulunan kanser ilaçları tüm arge maliyetlerinin binlerce kez karşılamasına rağmen halen fahiş fiyattan (asgeri ücrete mukabil 3 günlük doz) satışta. An itibari ile lanet neknoloji yaydığı ışıma ile kanser yapıyor olsa bile ihtimalen (sosyal güvencem yok ise) tedavi görecek ücreti karşılayamadığım için öleceğim. Ve bu sadece benim başıma gelen bir durum değil. Mutlu azınlık piramidi veya Dünya'nın lordları toplam nüfusun binde birinden az.

Bu düşüncem servet düşmanlığı olarak adlandırılsa bile; Özet ile fikri mülkiyet haklarının sınırlandırılmasının ve zaman aşımı getirlimesinin Dünya gelir paylaşımındaki adeletsizliği önleyeceğini ve medeniyetin ilerlemesini tetikleyeceğini düşünüyorum.

[cgencer]

sanat eserleri için bu durum söz konusu olamaz. ama fikir eserlerinde gelişim için bilimsel bakışa açıklık belirli bir süre olabilir, evet.

[dejavu®]

Cevap verirken biras tersten bakınacağım.
İlk önce sorunun içinde olan cevabı çekip çıkarmakla başlayalım.

"Özet ile fikri mülkiyet haklarının sınırlandırılmasının ve zaman aşımı getirlimesinin Dünya gelir paylaşımındaki adeletsizliği önleyeceğini ve (medeniyetin ilerlemesini tetikleyeceğini düşünüyorum)." Başlangıçta tırnak içerisine aldığım ve parentezle belirttiğim bölümden söz etmek gerekir diye düşünüyorum.

düşününki onlar ve hatta belki yüzlerce gün uğraşip didinip kafa patlatip ortaya insanlik adina bişey cikardiniz
ve bütün bunları tamamen kendi imkanlarınız ve becerileriniz sayesinde gerçekleştirdiniz.

Sonra bunu bir şekilde paraya cevirdiniz ve bundan bir kazanim elde ettiniz. O (5 yıl) noktadan sonra sizin bu ortaya koydugunuz seyle ilgili hiç bir kazanim hakinizin olmamasi gibi anormal derecede utopik bir fikri ortaya koyup bu fikre dayanak veya gerekçe olarakta paraneteze aldiğim soyleme atifta bulunuyorsunuz ki ben tam tersine medeniyetin ilerlemesini degil gerilemesine neden olacagini düşünüyorum.

Şöyleki hiç bir kimse onca emek harcayarak ürettiginin 5 yil sonra önüne gelen tarafindan istedigi sekilde kullanabilecegi gercegini bile bile bir şeyler üretmek yada varetmek adina caba harcamaz bu sadece bir şeyler yaratma fikir ve istegini baltalar .

Öyleki sizin varettiginiz bir gerçeği ekonomik nedenlere veya başka nedenlere bağli olarak hayata geçirme imkanınız olmayabilir ve nasilsa 5 yil sonra o sey artik sizinde olmucak.

İnsanlar sizin bu varettiginiz gerçegi hayata geçirecekse yada geçirmek adina destek olucaksa bile en azindan böyle bi düşünce yüzünden 5 yil bekler ve bu durumla gene parasi olan insanlarin faydalandigi bir sistem yaratmiş olursunuz .

Aslinda bence sorgulamasi gereken kavram su olmalidir.

Bir insanin hayati boyunca elde ettiği kazanimlari kendinden sonra yaşiyacak olanlara birakabilmelimidir ?

Cevabiniz evet ise para, mal veya patent bunlarin arasinda hiçbir fark göremiyorum

[cgencer]

zoque'un konunun sonunda içerikle ilgili reklam göstermesi, bu işin ticari boyutunu gözümüze soktu; komik olmuş, biz telif hakkını tartışırken, bir mesaj alanında ellerini ovuşturan, tegzah açmış 4 farklı aracının panolarını görmek...

espri bir yana... sanırım burada mesele, patent hakları dolayısıyla ilgili bir konuda araştırma yapmanın kısıtlanmasından bahsediliyor. telif haklarıyla patent haklarının kısıtlayıcılığı arasında bir çizgi var. büyük şirketlerin bir patent hakkını aldıkları için dünya üzerinde üretilen her üründen komisyon almaları ile o fikri ortaya atanın, yıllarını verip gereğinde açlık uğruna dahi onu geliştirenlerin telif almaları da biraz birbirinden farklı meseleler.

şirketler, çalışanlarına araştırma ve geliştirme ortamı sağlayarak onları maaşlarla besleyerek fikirlerini satın alıyorlar. bunun karşılığında da geliştirilen ürünün her satışından aldıkları komisyon da bu şirketlerin geleceğini koruma altına alıyor. haliyle de şirketler, gelirlerini son damlasına kadar korumak için hukukun yaptırım gücünü de kullanarak su geçirmez, hava sızdırmaz bir çerçevede bu mülkiyetlerini koruma altına alıyorlar.

ama bu, gerçek fikri yaratanın haklarının savunulduğu anlamına gelmiyor tabii ki. milyonlarca dolarlık iş yapan şirketlerinin logolarının 40-50$lara yapılmış olması örneğindeki gibi, ufak bir sus payıyla sırtları sıvazlanıyor.

tabii şirketlerin bu açgözlü tutumu, daha dengeli bir sistemde olmazdı; kapitalizm, parası olanların yanındadır her zaman. daha dengeli ile aklıma gelen bir yöntem, şirketlerin patent gelirlerinin önemli bir kısmını bağışlama zorunluluğu getirilmesi olabilir. tabii bu hakkı ellerinden vermemek için var güçleriyle savaşacaklardır, doğru ya da yanlış yöntemlerle. yine de dünyadaki ekonomik dengesizlikte en sağlıklı olabilecek yöntem senginden alıp aça vermek olacaktır. sanırım ancak bu durumda güç odaklarının sorumlulukları biraz olsun hafifler.

[kuduk]

Eleştirel görüşler içinde beyan edilen ürün geliştirme sürecince harcanan milyonalrca saat kalifiye işgücünün temel karşılığı endüstri devriminin sağlamış olduğu otomasyon sistemleridir. Bir çok ürünün kopyalanması veya üretilmesi oldukça düşük maliyetler ile çok kısa sürelerde gerçekleştmektedir. Herhangi bir üretim hattı hammaddeden tüketime hazır ürünü bir günden daha kısa bir sürede aşmaktadır. Kaldı ki önemli olan patentin geçerlilik süresi değil sınırlı olmasıdır.

Hali hazırda bu sınırlamalar bize ancak Mozart'ın eserlerini ücretsiz dinlemeyi / icra etmeyi ya da Arşimetin geometri kitaplarını yeniden basabilmeyi sağlamaktadır. Mülkiyet hukuku halen atomlarına ayrılmış bedenlerin buluşlarını fikirlerini korumakta veya saklamaktadır.

Hızın ve mesafenin esamesinin okunmadığı günümüzde ülkelerin bile ömürleri patentlerden kısadır.

[kuduk]

dejavu® tarafından gönderilen mesaj:

Cevap verirken biras tersten bakınacağım.
Sonra bunu bir şekilde paraya cevirdiniz ve bundan bir kazanim elde ettiniz. O (5 yıl) noktadan sonra sizin bu ortaya koydugunuz seyle ilgili hiç bir kazanim hakinizin olmamasi gibi anormal derecede utopik bir fikri ortaya koyup bu fikre dayanak veya gerekçe olarakta paraneteze aldiğim soyleme atifta bulunuyorsunuz ki ben tam tersine medeniyetin ilerlemesini degil gerilemesine neden olacagini düşünüyorum.

Tezin temelini oluşturan "5 yıl sonra hiç bir hakkınızın olmaması" ifadesi sanırım yanlış. Çünkü esasen mevcut patent düzenlemeleri halihazırda size tekelcilik hakkı veriyor. Ancak 5 yıl sonra bu tekelcilik hakkı ortadan kalktığında sizin 5 yıl içinde yapmış olduğunuz yatırımları yapan, üretim sürecini geliştiren hatta ürünü eviren kişi de patente ihtiyaç duymadan üretim yapabielcektir. Siz sadece tekelcilikten vaz geçmiş oluyorsunuz. Kaldı ki diğer girişimcilerin hala yatırım yapması, patenti üretime hazırlaması gerekmekte.

Kaldı ki patent ile ürünü sakladığınız sürece ürünün dolaşımına da engel oluyorsunuz. Belki bazıları ürünün evrimini tammalayıp eksikliklerini giderecek fakat siz bunu sakladığınız sürece (isterseniz patentanlaşmasını uzaya fırlatıp Dünya yı bu buluştan yoksunda bırakabilirsiniz) kimse bu bulaşa erişemeyecek.

"Sanat eserleri için mülkiyet haklarının korunması" görüşüne katılmak ise daha zor. Mimarsınız ve bir eser inşa ettiniz buradaki statik hesaplarının ya da bir resim yaptınız, bu ürünün reprodüksiyonlarının basımının ya da bir roman yazdınız bu romanın çoğaltılıp dağıtılmasının, endüstriyel ürünlerden nasıl bir farkı olabilir ki?

[cgencer]

sanırım ayrıştığımız nokta; bir ürünün çoğaltılıp sanayiileşilmesi ve karşısında tek olan ürün/fikir. mimarinin çoğaltılması ancak çoğaltılması öngörülmüş projelerde olabilir; bir louvre müzasi mimarisini çoğaltmak mümkündür elbette, ama mimarın o tasarımı o müzeye, o konuma ve fransa'ya özgün yaptığından başka bir yerde kullanılması saçma (veya taklitçilik) olacaktır. haliyle kimse de buna yanaşmak istemez. bir mona lsia'nın da nasıl yapıldığını, tuvali ayrıştırarak katmanlarını inceleyerek olmaz; bunun için teknoloji zaten yeterli araçları sağlıyor. ama bir ressamın gelişimini çoğaltmak istersek, onun ayak izlerinden gitmemiz zaten akademi eğitiminin temelini oluşturur.

sanayii meselesine geri dönersek, sanayii zaten tekil olanı korumak için değil; bir an önce apraya dönüştürebileceği ve insana ihtiyacından fazla ürün sağlayarak ürün enflasyonu yaratan bir sistemdir ve temeli de kapitale dayanır. haliyle kazanç birincil önceliklidir. kazancı korumanın ilk klasik metodu da tekelciliktir. Telekom bize bunu hergün gösteriyor zaten.

arasını bulmak zor, etik ile yasalar bunun için belirli ölçülerde çerçeve yaratmaya çalışıyorlar.

benzer mesele alan adı konusunda da geçerli; çok güçlü olacağına inandığım bir proje yapmaya kalktım diyelim; alan adı ya domain tacirlerinde ya da kaynakları benden daha geniş bir şirketin elinde oluyor genellikle. ya da kendileri tescil ettirdiği bir hayali projeyle çakışıyor, bu durumda da benim o projeyi isimden taviz vererek yapmam gerekiyor. durum çok farklı değil yani. hukuk günümüzde daha çok kaynağı olana daha iyi hizmet ediyor, ne yazık ki...

[erdinç]

Fikri mülkiyet haklarının sınırsız olması diye bir durum yok. Örneğin kitaplar için bu süre 50 yıl veya 70 yıldır. Şimdi tam hatırlamıyorum. O nedenle belirtilen süreyi aşan daha eski kitapları her yayınevi istediği gibi basabilir.

Müzik konusu kitap gibi değil. Daha farklı bir durum var. Yapılan studyo kayıtları koruma altına alınıyor. Şarkıyı besteleyen kişinin hakları ile studyo kayıtlarını gerçekleştiren plak şirketinin hakları farklıdır. O kayıtları siz istediğiniz gibi çalamıyorsunuz veya yayınlayamiyorsunuz. Bestecinin hakları kitap yazarının durumuna benziyor. Belli bir süre sonra telif hakları bitiyor.

Kitap, müzik ve sanat eserleri fikir eseridir. Diğer taraftan sizin bahsettiğiniz konu bununla ilgisiz. Patent ticari kullanımı olan özgün buluşlar ve tasarımlar için verilir. Ticari kullanımı olmayan bir ürünün patentini bile alamazsınız. Mutlaka ticari bir kullanımı olması lazım. Patent konusu fikri mülkiyet değildir. Ticari hakların korunmasıdır.

Siz bir grup bilimadamı çalıştırıp yıllarca araştırma-geliştirme yapıp bir alanda işe yarar bir buluş yaptıysanız bunun patentini alırsınız. Başkası sizden izin alıp para ödemeden kullanamaz.

Patent konusunda verilen patent hakkı benim bildiğim kadarıyla 10 yıldır. Ayrıca ABD'nin teknoloji alanında gelişmesinin en önemli nedeni patent ofisidir. Keşke bizde de öyle bir patent ofisi olsaydı. Keşke patent almak teşvik edilseydi ve çok kolay bir işlem olsaydı ve patent hakları saat gibi işleyen mahkemeler tarafından korunsaydı. Keşke bizim mahkemelerimiz de düzgün çalışsaydı.

Türkiye'de mahkeme deyince insanlar mahkemenin vereceği cezadan değil mahkemenin düzgün çalışmaması nedeniyle yıllarca yaşacakları eziyetten çekiniyor.

Yarattığım bir ticari ürünün patentini alınca ticaret mahkemelerinin beni mükemmel şekilde koruyacağını bilmek isterim. Eğer tam tersine beni kesinlikle korumayacaklarını biliyorsam o zaman ne diye o işlerle uğraşayım.

Sizin söylediğiniz sonraki nesillere aktarılabilen haklar patent hakları değil marka haklarıdır.

Eklenti:
Konu içinde çok şey birbirine karışmış. Bir yerde mozart'ın şarkıları örnek verilirken az sonra bir kazağın örgü biçin örnek veriliyor. Bunlar tamamen farklı konular ve farklı kanunlarla korunuyor. Üç farklı şey var:
1. Ticari buluş (bunu patent alıp korumanız lazım. Genellikle çalışan model sunulup 10 yıllık koruma alınıyor)
2. Bir işletmenin veya ürünün ismi (marka). Bunu marka tescili yaptırıp korumanız lazım. Marka işlevsel olduğu sürece süresiz koruma sağlar. 8-10 yılda bir marka tescilini yenilemek gerekir. Yenilenmeyen marka tescili düşer. Patent ile hiç alakası olmayan bir konu bu.
3. Fikir veya sanat eseri (şarkı sözü, beste, yazılı metin). Bunu korumak için kayıt yaptırmaya gerek yok. Bütün fikir veya sanat eserleri yaratıldığı anda copyright haklarına sahip olurlar. Resmi kurumlara ait yayınlar bunların dışındadır. Devlet kurumlarının copyright hakları olmaz. Dileyen telif hakkı ödemeden istediği gibi kullanır.

Bu sayfada şöyle diyor: "İncelemeli patent 20 yıl, İncelemesiz patent 7 yıl, Faydalı Model 10 yıl koruma sağlar."
Gördüğünüz gibi patentler süresiz korumu getirmiyor. Tahmin ettiğim gibi 10 yıllık bir süreden bahsediyor. Patent konusunda bu sayfada ayrıntılı bilgiler bulabilirsiniz.

Türkiye'nin taraf olduğu uluslararası anlaşmalar var. O nedenle kafamıza göre değişiklik yapabileceğimiz bir durum yok. Asıl problem uygulamada çıkan sorunlar. Bürokratik işlemlerin çokluğu ve mahkemelerin düzgün çalışmaması problem. Bu sorunlarla ilgilenmek gerekir.

[dejavu®]

kuduk tarafından gönderilen mesaj:

Tezin temelini oluşturan "5 yıl sonra hiç bir hakkınızın olmaması" ifadesi sanırım yanlış. Çünkü esasen mevcut patent düzenlemeleri halihazırda size tekelcilik hakkı veriyor. Ancak 5 yıl sonra bu tekelcilik hakkı ortadan kalktığında sizin 5 yıl içinde yapmış olduğunuz yatırımları yapan, üretim sürecini geliştiren hatta ürünü eviren kişi de patente ihtiyaç duymadan üretim yapabielcektir. Siz sadece tekelcilikten vaz geçmiş oluyorsunuz. Kaldı ki diğer girişimcilerin hala yatırım yapması, patenti üretime hazırlaması gerekmekte.

Kaldı ki patent ile ürünü sakladığınız sürece ürünün dolaşımına da engel oluyorsunuz. Belki bazıları ürünün evrimini tammalayıp eksikliklerini giderecek fakat siz bunu sakladığınız sürece (isterseniz patentanlaşmasını uzaya fırlatıp Dünya yı bu buluştan yoksunda bırakabilirsiniz) kimse bu bulaşa erişemeyecek.

"Sanat eserleri için mülkiyet haklarının korunması" görüşüne katılmak ise daha zor. Mimarsınız ve bir eser inşa ettiniz buradaki statik hesaplarının ya da bir resim yaptınız, bu ürünün reprodüksiyonlarının basımının ya da bir roman yazdınız bu romanın çoğaltılıp dağıtılmasının, endüstriyel ürünlerden nasıl bir farkı olabilir ki?

Aslina bakarsan tezin temeli diye nitelendirdigin sey senin soylemiş oldugun bir örnekti burda benim hasetmeye çaliştiğim esas mesle gözden kaçmiş sanirim.

Tekelcilik karşiti bi düşünceyle bu konu başligini açarken aklini kurcalayan olaya daha temelden bakmani saglamakti benim yaptigim.

Hayat boyu sahip oldugun kazanimlarin senden sonraki nesillere avantaj sağlar bir sekilde aktarilmasini meşru olarak görebiliyorsa insanlar bu durum kaçinilmaz oluyor tekelcilik denen durumun özüde zaten kapitale dayanir.

x kişinin y kişiden daha fazla kapital ile dünya gelmesi y kişiyi 1-0 geride başlatir hayat mücadelsine bu durumun ortaya çikarmiş oldugu çarpiklikti benim sorgulatmak istedigim şey esasen.

Diğer olya gelicek olursak patenti alinmiş bir olayi geliştirmek veya eksigini gidermek diye niteledigin seyin temelinde patenti alinmiş sey varsa aslinda sen sadece var olan birseyin orasini burasini zimparalamktan öte bir şey yapmamiş oluyorsun amaç burda var olanlarla ugrasmakmi yoksa yeni bişeyler üretenlerin fikirlerini korumaya almakmi ?

[koseckin]

Foruma biraz geç dahil olduğum için katkı konusunda da biraz gecikmiş bir ilave olacak. AB ülkelerinde fikri hakların korunma süresi eser sahibinin ölümünden sonra en fazla 50 yıl olarak belirlenmiştir. Fakat maalesef biz kraldan çok kralcı olduğumuz için 1995 yılında çıkan FSEK'de (Fikri ve Sınai Eserlerin Korunması Hakkında Kanun) bu süre 70 yıl olarak düzenlenmiştir.

Niye bu işgüzarlık diye sorduğunuzda, bu kanunun çıkması aşamasında bir takım uluslararası yazılım ve müzik firmalarının bu kanun üzerinde ciddi manipülasyonları olduğunu söylemek yeterli bir fikir verir sanırım.

Ayrıca fikri mülkiyetin ihlali durumunda 4 yıl hapis cezası uygulaması da yine aynı lobinin ciddi çalışmasının bir sonucudur. Aslında kanun Kültür Bakanlığında 2 yıl hapis cezası olarak hazırlanmış ve ilk ihlalde paraya çevrilebilir olarak meclise gönderilmiştir. Ama mecliste nasıl olmuşsa ceza iki katına çıkmıştır.

Tabi ülkemizde kanun sadece kümesteki kazlara işlediği için, ciddi firmalar bu tür davalarda önemli cezalarla karşı karşıya kalmışlardir. Fakat muhtelif mafya gruplarının elindeki tüm korsan ürün işleri, "garibanın ekmeğiyle oynamak" polemiğiyle mahkemelerde beraat ettirilmiştir.

Sonuç olarak yeriniz yurdunuz belliyse Fikri Mülkiyet Hakları sizi sıkı sıkıya bağlamakta, eğer değilse hiçbir yasa kimseyi bağlamamakta, korsan ürün ortalıkta fink atmaktadır.